Cách Bảo Quản Sữa Mẹ Đúng Chuẩn Khoa Học: Đảm Bảo Dinh Dưỡng Tốt Nhất Cho Bé

Sữa mẹ từ lâu đã được công nhận là nguồn dinh dưỡng hoàn hảo và lý tưởng nhất cho sự phát triển toàn diện của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Ngoài việc cho bé bú trực tiếp, nhiều bà mẹ lựa chọn phương pháp hút sữa ra ngoài để chủ động nguồn sữa, đảm bảo bé luôn được cung cấp đủ dưỡng chất quý giá. Tuy nhiên, việc bảo quản sữa mẹ sau khi vắt/hút tưởng chừng đơn giản nhưng lại đòi hỏi những kỹ thuật và nguyên tắc nhất định để duy trì chất lượng sữa, tránh lãng phí và đảm bảo an toàn tuyệt đối cho bé yêu.

Trong bài viết này, Bác sĩ Nguyễn Thị Lương, chuyên gia từ Trung tâm Sản Phụ khoa Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, sẽ chia sẻ những hướng dẫn chi tiết về cách bảo quản sữa mẹ đúng chuẩn khoa học, giúp các mẹ yên tâm dự trữ nguồn sữa quý giá này. Những thông tin dưới đây sẽ giúp mẹ hiểu rõ hơn về thời gian bảo quản sữa mẹ ở từng điều kiện nhiệt độ, cách chọn dụng cụ trữ sữa phù hợp, cũng như quy trình rã đông và hâm nóng sữa mẹ an toàn, đảm bảo bé luôn nhận được nguồn sữa tốt nhất.

Cách bảo quản sữa mẹ đúng chuẩn khoa học giúp duy trì dinh dưỡng

Tại Sao Cần Hút Và Bảo Quản Sữa Mẹ?

Việc hút sữa ra ngoài và bảo quản sữa mẹ ngày càng trở nên phổ biến bởi nhiều lý do thiết thực, giúp các bà mẹ cân bằng giữa việc chăm sóc con và cuộc sống cá nhân. Lý do phổ biến nhất là khi mẹ sắp trở lại công việc sau thời gian nghỉ thai sản, việc trữ sữa mẹ giúp bé tiếp tục tận hưởng nguồn dinh dưỡng quý giá này. Bên cạnh đó, còn có những nguyên nhân khác như:

Giảm căng tức ngực: Bầu ngực của mẹ thường xuyên trong trạng thái căng tức sữa, việc hút sữa ra ngoài giúp giảm đau và áp lực lên vú khi bị cương sữa.
Hỗ trợ bé bú chưa tốt: Nếu bé bú mẹ chưa hiệu quả hoặc gặp khó khăn khi bú trực tiếp, mẹ vẫn có thể đảm bảo bé nhận đủ sữa mẹ bằng cách vắt và cho bú bình.
Chia sẻ trách nhiệm: Việc trữ sữa giúp chồng hoặc các thành viên khác trong gia đình có thể phụ giúp mẹ cho bé bú, tạo sự gắn kết và giảm gánh nặng cho mẹ.
Kích thích tạo sữa: Hút sữa đều đặn giúp bầu ngực được làm rỗng, từ đó kích thích cơ thể sản xuất sữa mẹ dồi dào hơn.
Duy trì nguồn sữa trong trường hợp bất khả kháng: Khi mẹ phải tạm thời ngừng cho bé bú trực tiếp do dùng thuốc hoặc nhập viện điều trị, việc hút và bảo quản sữa mẹ giúp duy trì nguồn sữa cho bé.

Mỗi sáng trước khi đi làm, mẹ nên vắt sữa càng nhiều càng tốt. Khi đến công ty, nếu bầu ngực căng sữa, mẹ có thể vắt ra rồi bảo quản sữa mẹ để mang về cho bé bú. Thực hiện việc vắt sữa đều đặn sẽ giúp duy trì nguồn sữa ổn định và dồi dào.

Chuẩn Bị Trước Khi Vắt/Hút Sữa

Để đảm bảo chất lượng sữa mẹ và an toàn vệ sinh, việc chuẩn bị trước khi vắt hoặc hút sữa là vô cùng quan trọng. Mẹ có thể vắt sữa bằng tay hoặc sử dụng máy hút sữa không dây hoặc máy điện tùy theo sở thích và điều kiện. Trước khi tiến hành, mẹ cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước. Nếu không có xà phòng và nước sạch, hãy dùng dung dịch khử trùng có ít nhất 60% cồn.

Nếu sử dụng máy hút sữa, mẹ hãy kiểm tra cẩn thận các bộ phận máy hút và đường ống để đảm bảo sạch sẽ hoàn toàn. Đặc biệt, nếu sử dụng chung máy hút sữa tại nơi làm việc, hãy đảm bảo rằng đường ống và bình chứa đã được vệ sinh và khử trùng kỹ lưỡng trước mỗi lần sử dụng để tránh nhiễm khuẩn.

Vắt sữa bằng tay hoặc dùng máy hút sữa giúp mẹ chủ động nguồn sữaMẹ có thể vắt sữa bằng tay hoặc dùng máy hút sữa bằng tay hoặc bằng điện để lấy sữa ra ngoài và bảo quản

Dụng Cụ Trữ Sữa Mẹ Phổ Biến

Bác sĩ Lương chia sẻ rằng chất lượng sữa mẹ sau khi vắt hoặc hút ra chịu ảnh hưởng rất nhiều từ dụng cụ lưu trữ. Tùy vào điều kiện và nhu cầu sử dụng mà mẹ có thể chọn dụng cụ lưu trữ sữa mẹ phù hợp, có thể bằng thủy tinh hoặc nhựa. Điều quan trọng là phải chọn loại được sản xuất dành riêng để lưu trữ, bảo quản sữa mẹ và không chứa bisphenol A (BPA – có ký hiệu tái chế số 7). (Nguồn: 2)

Thêm vào đó, mẹ hãy nhớ dán nhãn và ghi rõ ngày giờ vắt hoặc hút sữa để thuận tiện cho việc bảo quản và sử dụng theo nguyên tắc “vào trước – ra trước” (FIFO – First In, First Out).

Bình Trữ Sữa

Bình trữ sữa là một trong những dụng cụ lưu trữ sữa mẹ phổ biến nhất. Có hai loại chất liệu bình trữ sữa là bình thủy tinh và bình nhựa có nắp đậy kín. Bình thủy tinh thường được nhiều mẹ lựa chọn hơn vì bình nhựa có thể bị biến dạng khi trữ đông sữa và dễ vỡ hơn.

Tuy nhiên, bình thủy tinh cũng có thể bị sứt mẻ hoặc vỡ nếu không được sử dụng đúng cách. Do đó, mẹ nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng sản phẩm trước khi dùng. Tuyệt đối không trữ sữa trong bình bị mẻ hoặc nứt. Cũng không lưu trữ sữa mẹ trong các chai nhựa sử dụng một lần. (Nguồn: 3)

Để lưu trữ sữa mẹ bằng bình trữ sữa được hiệu quả và an toàn, mẹ cần vệ sinh bình sạch sẽ bằng dung dịch rửa chuyên dụng, rửa sạch bằng nước, để thật khô rồi mới đổ sữa vào. Lưu ý, hãy để lại một khoảng trống nhỏ ở miệng bình, không nên đổ sữa quá đầy vì chất lỏng sẽ giãn nở khi đông lạnh.

Túi Trữ Sữa

Ngoài bình trữ sữa, túi trữ sữa chuyên dụng cũng được nhiều mẹ lựa chọn vì sự tiện lợi, giúp tiết kiệm chi phí và không chiếm quá nhiều diện tích bảo quản trong tủ lạnh. Khi chọn mua túi trữ sữa, mẹ cần chọn túi của thương hiệu uy tín để tránh tình trạng túi bị rách, nứt khi đông lạnh, khiến sữa bị nhiễm khuẩn. Một số chất dẻo trong những loại túi kém chất lượng có thể ảnh hưởng đến các thành phần dinh dưỡng có trong sữa mẹ.

Khi lưu trữ sữa mẹ bằng túi trữ chuyên dụng, mẹ chỉ nên cho khoảng 60 – 120ml sữa vào túi để tránh lãng phí khi bé không sử dụng hết, đồng thời quá trình làm lạnh và rã đông cũng nhanh hơn. Tương tự như trữ sữa bằng bình, mẹ cũng đừng đổ sữa vào túi quá đầy và ép hết không khí ra ngoài trước khi bịt kín miệng túi.

Sau đó, đặt túi vào trong tủ đông nơi nhiệt độ luôn duy trì ở mức âm độ, hạn chế di chuyển túi quá nhiều lần trong quá trình bảo quản. Tuy nhiên, vì túi trữ sữa có thể bị rách, rò rỉ và dễ nhiễm bẩn hơn so với bình trữ sữa có chất liệu cứng cáp, nên mẹ hãy đặt các túi vào hộp bảo quản thực phẩm bằng nhựa cứng có nắp đậy kín để đảm bảo an toàn. Tuyệt đối không lưu trữ sữa mẹ trong các túi nhựa thông thường được sử dụng trong gia đình.

Ghi rõ ngày giờ hút sữa giúp theo dõi thời gian bảo quản sữa mẹMẹ cần dán nhãn và ghi rõ ngày giờ vắt/hút sữa để thuận tiện cho việc bảo quản và sử dụng về sau

Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Bảo Quản Sữa Mẹ

Để đảm bảo dinh dưỡng và an toàn cho bé, việc bảo quản sữa mẹ cần tuân thủ các nguyên tắc khoa học về nhiệt độ và thời gian. Bác sĩ Lương hướng dẫn chi tiết cách bảo quản sữa mẹ sau khi hút ra dưới đây:

Bảo Quản Sữa Mẹ Ở Nhiệt Độ Phòng

Trong trường hợp không có tủ lạnh hoặc không thể bảo quản sữa mẹ vào tủ lạnh ngay vì một lý do nào đó, mẹ có thể để sữa ở nhiệt độ phòng dưới 26°C. Tuy nhiên, sữa mẹ chỉ sử dụng tốt nhất trong vòng 4 giờ. Đồng thời, cần tránh để sữa ở nơi có bức xạ, ánh nắng mặt trời trực tiếp hoặc các nguồn nhiệt khác để tránh làm hỏng sữa.

Bảo Quản Sữa Mẹ Trong Tủ Lạnh

Sau khi vắt hoặc hút sữa xong, mẹ hãy đổ sữa ngay vào túi hoặc bình trữ sữa chuyên dụng. Dán nhãn, ghi rõ ngày giờ rồi cất ngay sữa vào tủ lạnh. Đây là phương pháp bảo quản sữa mẹ đúng chuẩn khoa học. Thời gian bảo quản sữa mẹ là khác nhau giữa ngăn mát và ngăn đông tủ lạnh.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) hướng dẫn điều kiện để sữa mẹ đạt chất lượng tốt nhất như sau: (Nguồn: 4)

Các Lưu Ý Quan Trọng Khi Bảo Quản Sữa Mẹ

Để đảm bảo hiệu quả tối đa và an toàn khi bảo quản sữa mẹ, các mẹ cần ghi nhớ một số điểm quan trọng sau:

Dinh dưỡng và thời gian: Nghiên cứu cho thấy, sữa mẹ bảo quản càng lâu (dù trong ngăn mát hay ngăn đông) thì lượng vitamin C bị mất đi càng nhiều. Do đó, ưu tiên sử dụng sữa tươi hoặc sữa được trữ gần nhất.
Nhu cầu của bé: Sữa mẹ sẽ thay đổi để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của trẻ theo từng giai đoạn phát triển. Sữa mẹ vắt ra khi trẻ ở giai đoạn sơ sinh sẽ không đáp ứng đủ nhu cầu của trẻ khi được vài tháng tuổi. Ngoài ra, hướng dẫn bảo quản sữa mẹ có thể khác nhau trong trường hợp trẻ sinh non hoặc trẻ mắc bệnh lý cần nhập viện chăm sóc đặc biệt. Mẹ cũng nên theo dõi sức khỏe và men tiêu hoá cho bé để đảm bảo bé hấp thu tốt nhất.
Ghi nhãn đầy đủ: Khi lưu trữ sữa mẹ, cần dán nhãn và ghi rõ ngày giờ vắt/hút sữa trên bình/túi trữ sữa trước khi bỏ vào ngăn mát hoặc ngăn đông tủ lạnh. Điều này giúp mẹ dễ dàng tuân thủ nguyên tắc “vào trước – ra trước”.
Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột: Việc thường xuyên đóng mở cửa tủ lạnh có thể làm thay đổi nhiệt độ, ảnh hưởng đến chất lượng sữa mẹ được bảo quản. Hạn chế mở cửa tủ lạnh không cần thiết.
Đông lạnh kịp thời: Trường hợp sữa mẹ vắt ra không có ý định sử dụng trong vòng 4 ngày, mẹ hãy đông lạnh ngay để đảm bảo chất lượng sữa mẹ tốt nhất.
Chia nhỏ lượng sữa: Khi đông lạnh, hãy chia nhỏ lượng sữa vừa đủ cho một cữ bú của trẻ để tránh lãng phí.
Không đổ sữa quá đầy: Không đổ sữa mẹ vào túi/bình trữ sữa quá đầy, hãy chừa một khoảng trống nhỏ vì chất lỏng sẽ giãn nở khi đông lạnh.
Sử dụng sữa đã rã đông: Dù rã đông sữa theo cách nào cũng phải sử dụng ngay và vứt bỏ sữa thừa sau khi trẻ bú xong. Tuyệt đối không đông lạnh lại sữa đã rã đông.
Vận chuyển sữa: Nếu mẹ đi du lịch hoặc cần vận chuyển sữa đến một nơi khác, hãy bảo quản sữa trong túi đá giữ nhiệt, tối đa 24 giờ. Sau đó hãy bảo quản trong tủ đông nếu chưa cần dùng đến.

Cách Rã Đông Và Hâm Nóng Sữa Mẹ Đúng Cách

Việc rã đông và hâm nóng sữa mẹ cần được thực hiện cẩn thận để bảo toàn các dưỡng chất và đảm bảo an toàn cho bé.

Nguyên Tắc Rã Đông Sữa Mẹ

Bác sĩ Lương hướng dẫn, rã đông sữa mẹ cần thực hiện theo nguyên tắc “vào trước – ra trước” (FIFO), tức là luôn luôn rã đông sữa cũ nhất trước. Cách rã đông tốt nhất là để sữa mẹ trong ngăn mát tủ lạnh qua đêm cho rã đông hoàn toàn trước khi sử dụng. Nếu cần dùng ngay, mẹ có thể ngâm sữa đông lạnh trong thau nước ấm hoặc đặt dưới vòi nước ấm đang chảy.

Sau khi sữa rã đông hoàn toàn, hãy lắc nhẹ túi/bình trữ sữa để phần váng sữa và sữa trộn lẫn vào nhau rồi đổ vào bình sữa cho trẻ bú. Mẹ đừng lắc quá mạnh vì có thể làm phân hủy một số chất dinh dưỡng có giá trị ở trong sữa. Nếu bé kén ăn hoặc khẩu vị thay đổi, mẹ có thể thử làm các món ăn từ sữa chua hoặc sinh tố bơ sữa chua để đa dạng dinh dưỡng cho cả mẹ và bé.

Hâm Nóng Sữa Mẹ An Toàn

Sữa mẹ sau khi rã đông vẫn an toàn cho trẻ bú, không nhất thiết phải hâm nóng. Mẹ có thể cho trẻ uống trực tiếp nếu trẻ thích uống lạnh. Nếu trẻ thích uống sữa ấm, mẹ có thể làm ấm sữa bằng cách cho bình sữa vào thau nước ấm hoặc đặt dưới vòi nước ấm đang chảy.

Tuyệt đối không rã đông hoặc hâm nóng sữa mẹ trong lò vi sóng bởi nhiệt độ không đều có thể phá hủy các chất dinh dưỡng trong sữa mẹ và tạo ra các điểm nóng có thể làm bỏng miệng của trẻ.

Khi hâm nóng sữa, mẹ cần chú ý đậy kín bình sữa, hâm nóng trong nước ấm. Kiểm tra nhiệt độ sữa trước khi đưa vào miệng trẻ bằng cách nhỏ vài giọt lên cổ tay, sữa chỉ nên ấm chứ không được quá nóng. Lắc nhẹ bình sữa để trộn đều chất béo bị tách ra trong quá trình hâm nóng.

Sữa đã rã đông và hâm nóng chỉ sử dụng trong vòng 1 giờ. Nếu trẻ không bú hết hãy vứt bỏ, tuyệt đối không đông lạnh lại sữa đã rã đông. Sau mỗi lần sử dụng, cần làm sạch bình sữa và các vật dụng cho trẻ bú để đảm bảo sữa mẹ không bị nhiễm khuẩn.

Kiểm tra độ ấm của sữa mẹ trước khi cho bé bú đảm bảo an toànSau khi hâm nóng sữa bảo quản trong tủ lạnh, mẹ hãy thử độ ấm của sữa trước khi đưa vào miệng trẻ

Câu Hỏi Thường Gặp Về Sữa Mẹ Trữ Đông

Các bà mẹ thường có nhiều băn khoăn về sữa mẹ trữ đông. Dưới đây là giải đáp cho một số câu hỏi phổ biến:

1. Sữa Mẹ Trữ Đông Có Tốt Không?

Sữa mẹ là thức ăn hoàn chỉnh và lý tưởng nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khi mẹ sản xuất nhiều sữa hơn so với nhu cầu của trẻ, sữa nên được vắt/hút ra ngoài và bảo quản trong ngăn mát hoặc ngăn đông tủ lạnh để sử dụng về sau.

Rất nhiều bà mẹ thắc mắc rằng liệu sữa mẹ rã đông có hàm lượng dinh dưỡng tương đương sữa mẹ tươi hay không. Sự thật là sữa mẹ tươi có giá trị dinh dưỡng cao nhất, tiếp đến là sữa được làm lạnh và đông lạnh. Mặc dù sữa trữ đông có thể mất đi một lượng nhỏ chất dinh dưỡng như vitamin C, nhưng vẫn đảm bảo cung cấp cho trẻ nguồn dưỡng chất và kháng thể cần thiết. Đây là lựa chọn thay thế tuyệt vời trong trường hợp muốn lưu trữ sữa mẹ sử dụng lâu dài hoặc không có sữa mẹ tươi. Khi cần so sánh với các lựa chọn khác, mẹ có thể tìm hiểu thêm về các loại sữa công thức như sữa thanh meiji 0-1 để có cái nhìn tổng quan.

Quan trọng là mẹ cần biết cách bảo quản sữa mẹ sau khi vắt tay hoặc hút máy ra ngoài để bảo toàn giá trị dinh dưỡng của sữa một cách tối đa.

2. Sữa Mẹ Rã Đông Có Mùi Hoặc Trông Khác Với Sữa Mẹ Tươi Không?

Màu sắc của sữa mẹ có thể thay đổi đôi chút tùy thuộc vào chế độ ăn uống của mẹ. Ví dụ, việc mẹ thường xuyên uống sinh tố bơ sữa chua có thể ảnh hưởng đến màu sắc và hương vị sữa. Ngoài ra, sữa mẹ rã đông có thể có mùi hoặc độ đặc khác với sữa mẹ mới vắt, đôi khi có mùi hơi xà phòng do enzyme lipase, nhưng vẫn đảm bảo an toàn cho trẻ sử dụng. Nếu nhận thấy trẻ từ chối bú sữa rã đông, mẹ có thể rút ngắn thời gian bảo quản sữa mẹ lại hoặc thử phương pháp hâm nóng khác.

3. Có Thể Thêm Sữa Mẹ Mới Vắt Vào Sữa Đã Trữ Đông Không?

Mẹ có thể thêm sữa mẹ mới vắt vào sữa đã làm lạnh hoặc đông lạnh. Tuy nhiên, cần làm nguội hoàn toàn sữa mẹ mới vắt trong tủ lạnh hoặc máy làm mát bằng túi đá trước khi cho sữa vào túi/bình trữ sữa đã làm lạnh hoặc đông lạnh trước đó. Tuyệt đối không cho sữa mẹ ấm vào sữa đã đông lạnh vì sẽ khiến sữa đông lạnh tan một phần, làm giảm chất lượng sữa và có nguy cơ phát triển vi khuẩn.

Kết Luận

Việc bảo quản sữa mẹ đúng cách là yếu tố then chốt để đảm bảo nguồn dinh dưỡng quý giá này luôn an toàn và chất lượng cho sự phát triển của bé yêu. Bằng việc tuân thủ các hướng dẫn khoa học về vệ sinh, lựa chọn dụng cụ trữ sữa phù hợp, ghi nhãn cẩn thận, và thực hiện quy trình rã đông – hâm nóng chính xác, mẹ có thể hoàn toàn yên tâm khi sử dụng sữa mẹ trữ đông.

Hy vọng với những chia sẻ chi tiết từ Bác sĩ Nguyễn Thị Lương và các khuyến nghị uy tín, hành trình nuôi con bằng sữa mẹ của bạn sẽ trở nên dễ dàng, chủ động và tràn đầy niềm vui. Hãy luôn ưu tiên nguồn sữa mẹ tươi, nhưng cũng đừng ngần ngại tận dụng phương pháp trữ sữa khoa học để duy trì nguồn sữa dồi dào và đáp ứng nhu cầu của bé trong mọi hoàn cảnh.

Tài Liệu Tham Khảo

NHS. (n.d.). Expressing breast milk. Retrieved from https://www.nhs.uk/baby/breastfeeding-and-bottle-feeding/breastfeeding/expressing-breast-milk/
Australian Breastfeeding Association. (n.d.). Storing expressed breast milk. Retrieved from https://www.breastfeeding.asn.au/resources/storing-ebm
Mayo Clinic. (2022, November 10). Breast milk storage: Do’s and don’ts. Retrieved from https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/infant-and-toddler-health/in-depth/breast-milk-storage/art-20046350
Centers for Disease Control and Prevention. (2022, February 23). Proper handling and storage of breast milk. Retrieved from https://www.cdc.gov/breastfeeding/recommendations/handling_breastmilk.htm