Từ bao đời nay, người dân Việt Nam đã quen thuộc với quan niệm tháng 7 Âm lịch là “tháng cô hồn”. Nhiều người tin rằng đây là thời điểm ma quỷ, vong hồn quay lại trần gian, có thể mang theo những tai ương, xui rủi. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ xuất phát điểm của quan niệm này cũng như ý nghĩa thực sự đằng sau thuật ngữ “tháng cô hồn là gì”. Bài viết này sẽ giúp bạn giải mã nguồn gốc và khám phá những giá trị nhân văn mà tháng 7 Âm lịch mang lại.
Trong khi nhiều người tìm hiểu về các phong tục văn hóa, không ít gia đình cũng quan tâm đến những vấn đề thực tế trong đời sống hàng ngày, chẳng hạn như lựa chọn ghế tập ngồi cho bé sao cho an toàn và hiệu quả.
Nguồn Gốc “Tháng Cô Hồn” Theo Quan Niệm Dân Gian và Đạo Giáo
Quan niệm tháng 7 Âm lịch là tháng cô hồn đã tồn tại từ lâu và mang tính phổ biến không chỉ ở Việt Nam mà còn ở một số nước châu Á khác.
Quan niệm phổ biến và tên gọi khác
Theo TS. Dương Hoàng Lộc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn – Đại học Quốc gia TP.HCM, niềm tin này có nguồn gốc từ Đạo giáo và sau đó ảnh hưởng mạnh mẽ trong dân gian Trung Quốc. Tại đây, nhiều địa phương còn gọi tháng 7 Âm lịch là “Quỷ tiết” hay “Thi cô”, thời điểm mà mọi người cầu nguyện và cúng vái.
Địa Quan Đại Đế và ngày cửa địa ngục mở
Dưới sự ảnh hưởng của Đạo giáo, dân gian Trung Quốc lưu truyền quan niệm cõi âm do Địa Quan Đại Đế quản lý. Tháng 7 Âm lịch, đặc biệt là ngày rằm tháng này, trùng với ngày sinh nhật của Địa Quan Đại Đế. Vào ngày này, cửa địa ngục sẽ mở ra, cho phép ma quỷ và vong hồn quay trở lại trần gian. Điều này lý giải vì sao tháng cô hồn thường được liên tưởng đến những điều không may mắn.
Những quan niệm xưa cũ mang đậm dấu ấn tâm linh, song trong cuộc sống hiện đại, chúng ta vẫn luôn tìm kiếm sự an tâm và bảo vệ cho thế hệ tương lai, chẳng hạn như tìm hiểu liệu trẻ sơ sinh nằm gối chống trào ngược có ảnh hưởng đến cột sống không để đảm bảo sự phát triển tốt nhất cho con trẻ.
Phong tục cúng tế và thả đèn tại Trung Quốc
Do đó, vào ngày rằm tháng 7, dân gian Trung Quốc thường bày hương án cúng tế ma quỷ, đồng thời thả đèn trôi sông. Phong tục này nhằm mục đích chỉ lối dẫn đường cho các linh hồn ma quỷ bị chết oan từ nhiều kiếp trước bước qua cầu Nại Hà để đầu thai.
Cảnh người dân thắp hương cúng tế và thả đèn hoa đăng trong tháng cô hồn theo tín ngưỡng dân gian
“Tháng Cô Hồn” Tại Việt Nam và Ý Nghĩa Nhân Văn Cao Cả
Tại Việt Nam, quan niệm về tháng cô hồn cũng được tiếp nhận và phát triển với những nét riêng biệt, gắn liền với phong tục cúng tế và ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
Tết Trung Nguyên và việc cúng thí thực cô hồn
TS. Dương Hoàng Lộc cho biết, tại nước ta, dân gian cho rằng Tết Trung nguyên tháng 7 là dịp Địa quan xá tội, tức những vong hồn dưới âm phủ được lên cõi trần gian. Vì thế, người ta thường bày mâm cúng thí thực cô hồn để bố thí cho các linh hồn lang thang không nơi nương tựa.
Trai đàn chẩn tế và cầu siêu tại chùa
Vào thời điểm này, các chùa cũng thiết lập trai đàn chẩn tế để “tài pháp nhị thí” cho các cô hồn ngạ quỷ vất vưởng. Đồng thời, đây cũng là dịp để con cháu đến chùa cầu siêu cho ông bà tổ tiên đã qua đời, thể hiện lòng hiếu thảo và tưởng nhớ đến những người đã khuất.
Tấm lòng bi mẫn và chia sẻ
Theo TS. Lộc, phong tục trên hướng con người đến việc mở rộng tấm lòng bi mẫn. Việc này thể hiện qua sự quan tâm, chia sẻ đối với những người kém may mắn, bất hạnh, gặp khó khăn trong cuộc sống, không chỉ về mặt vật chất mà còn về tinh thần. Tấm lòng bi mẫn không chỉ dừng lại ở việc làm phúc cho người ngoài, mà còn thể hiện qua sự quan tâm chu đáo đến từng thành viên trong gia đình, đặc biệt là những câu hỏi thiết thực như trẻ sơ sinh bú bao nhiêu ml sữa công thức để đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ cho con yêu.
Góc Nhìn Lý Học Đông Phương Về Tháng Âm Khí Vượng
Ngoài những lý giải từ Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian, nhà nghiên cứu Lý học Đông phương Nguyễn Vũ Tuấn Anh lại đưa ra một góc nhìn khác về nguồn gốc của quan niệm tháng 7 Âm lịch là tháng cô hồn.
Tháng 7 Âm lịch và chu kỳ Cửu cung
Dưới góc nhìn của Lý học Đông phương, ông cho rằng tháng 7 Âm lịch là tháng thứ chín, tính từ tháng Một Việt lịch (Một, Chạp, Giêng, Hai, Ba, Tư, Năm, Sáu và Bảy). Theo chu kỳ Cửu cung, tháng này nhập trung cung Hà Đồ, tương ứng với độ số 10 của Thiên Can Quý thuộc thủy. Tháng này có Thiên can là Âm Thủy và Thiên can Quý đang quản trung cung. Do đó, theo Lý học Việt, tháng này âm khí rất vượng. Dù các yếu tố tâm linh và khí hậu có ảnh hưởng đến quan niệm dân gian, cuộc sống hàng ngày vẫn diễn ra với những nhu cầu thiết yếu như di chuyển. Khi cần tổng đài xe sơn tùng quy nhơn – đà nẵng để lên kế hoạch cho chuyến đi, người dân thường tìm kiếm thông tin nhanh chóng và tiện lợi.
Âm khí vượng và sự liên tưởng đến “Địa Ngục”
Ông Nguyễn Vũ Tuấn Anh lý giải: “Chúng ta ai cũng có thể dễ dàng nhận thấy tháng 7 Âm lịch có thời tiết phổ biến là mưa gió sụt sùi (mưa ngâu), hoặc mưa, bão, lũ lụt… gây cho không khí ẩm ướt… Lúc này mỗi chúng ta đứng ở vị trí địa hình khác nhau sẽ chịu tương tác khác nhau của âm khí.” Chính vì tính thể hiện âm khí vượng, nên nó được mô tả bằng “Địa Ngục” (“Địa” là Đất/Thổ; “Ngục” là hình tượng mô tả khí chất dưới đất) và được dựng lên thành những truyền thuyết liên quan đến “tháng cô hồn” với những ma quỷ từ địa ngục chui lên, hoành hành trên thế gian.
Kết Luận
Có thể thấy, “tháng cô hồn là gì” có nhiều cách lý giải khác nhau, từ tín ngưỡng dân gian, Đạo giáo đến Lý học Đông phương. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng, đằng sau những lý giải ấy là ý nghĩa nhân văn cao cả, đề cao việc báo hiếu tổ tiên, ông bà và làm phúc, chia sẻ với những mảnh đời kém may mắn. Dù với lý giải nào, tháng Cô Hồn vẫn là một phần không thể thiếu trong bức tranh văn hóa tâm linh Việt Nam, nhắc nhở chúng ta về lòng biết ơn và sự sẻ chia. Tương tự như việc chuẩn bị văn khấn đầy tháng cho bé trai thể hiện mong ước những điều tốt lành cho thế hệ tương lai, tháng 7 âm lịch cũng là dịp để nhìn lại những giá trị truyền thống và hướng về cội nguồn. Việc hiểu rõ hơn về tháng cô hồn giúp chúng ta gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.
